Araç Bataryası Bakımı ve Ömrü Uzatma

Bir kış sabahı, işe çıkmam gereken saatten on beş dakika önce anahtarı çevirdim ve marş motorundan gelen o cansız "krıt... krıt" sesini duydum. O gün öğrendiğim şey şu: batarya nadiren habersiz ölür, biz sinyalleri okumayı bilmiyoruz. Aracımın aküsünü ilk kez ciddiye aldığımda kafamda sadece iki soru vardı: ne kadar dayanır ve ben ömrünü nasıl uzatabilirim? Yıllar içinde biriktirdiğim, çoğu ucuza öğrenilmemiş bilgileri burada olabildiğince basit anlatacağım.

Öncelikle şunu netleştirelim: batarya, motoru çalıştırmak için gereken yüksek akımı bir anda verip sonra alternatörden şarj alan bir tampon görevi görür. Yani onu yoran şey uzun yolculuklar değil, kısa mesafeli, çok duraklı, sürekli marş basılan kullanım biçimidir. Ben mahalle içinde günde dört beş kez üç dakikalık yolculuk yapan bir aracın aküsünün, her gün 40 km giden bir araçtan daha çabuk bittiğini defalarca gördüm.

Bataryanın Ömrünü Belirleyen Şeyler ve Erken Uyarı Sinyalleri

Ortalama bir kurşun-asit akü, iyi bakılırsa birkaç yıl rahat gider. Ama bu süreyi asıl belirleyen; ısı, titreşim, derin boşalma sayısı ve şarj düzeyidir. Kendi kullanımımda ömrü en çok kısaltan iki şeyin sıcak yaz ayları ve unutulan iç lamba olduğunu söyleyebilirim.

Yaşlanmanın belirtilerini tanımak

Ben genelde şu üç işarete bakıyorum:

• Marş tembelliği: Anahtarı çevirdiğinizde motor eskiden bir anda dönerken şimdi bir tur "isteksiz" davranıyorsa, kapasite düşmeye başlamış demektir.
• Farların rölantide kısılması: Duraklarken farlar belirgin sararıyor, gaz verince toparlanıyorsa şarj-kapasite dengesi bozuk.
• Kasa şişmesi ve akıntı: Akünün yan yüzleri bombeleşmişse, üstünde beyaz-mavi tozlanma varsa artık ömrünü tamamlamıştır.

Bunlara ek olarak, bir aracı iki hafta çalıştırmadan bıraktığımda dönüşte marşın zorlanması bana hep "bu akü artık şarj tutmuyor" demiştir.

Basit ölçümlerle durum tespiti

Ucuz bir multimetre almak, tahmin yürütmekten çok daha iyi. Motor kapalı ve araç birkaç saat dinlenmişken uçlara baktığımda gördüğüm değerleri kabaca şöyle yorumluyorum:

Motor çalışırken değer 13 V'un altındaysa suçlu akü değil, şarj sistemi olabilir. Bunu atlayıp yeni akü alan çok kişi tanıdım; iki hafta sonra aynı yerde kaldılar.

Ömrü uzatan alışkanlıklar

Akünün kelepçesi gevşek olmasın, çünkü titreşim iç plakaları yorar. Kısa mesafe ağırlıklı kullanıyorsanız haftada bir yarım saatlik kesintisiz sürüş yapın. Aracı uzun süre bekleteceksem ya eksi kutbu söküyorum ya da akıllı bir şarj cihazına bağlıyorum. Bir de motorun genel sağlığını unutmayın: tıkalı bir hava filtresi ya da bozulmuş yakıt sistemi motoru zor çalıştırır, zor çalışan motor da her seferinde akünüzden fazladan akım çeker. Bakım kalemleri birbirine bağlıdır; yağ değişimi, filtreler ve soğutma sistemi düzenli takip edildiğinde aküye binen yük de azalır.

Bağlantı Noktası Temizliği ve Takviye ile Çalıştırma

Yıllar içinde gördüğüm "ölü akü" vakalarının şaşırtıcı bir kısmı aslında sadece kirli kutup başıydı. Bu yüzden araç bataryası bakımı dediğimizde ilk iş her zaman bağlantıların temizliği olur.

Kutup başlarını temizleme adımları

1. Kontağı kapatın, anahtarı çekin. Önce eksi (–) kabloyu, sonra artıyı sökün. Takarken tam tersi: önce artı, sonra eksi.
2. Beyaz-yeşil tozlanmayı bir fırça ile silkeleyin. Ben ılık suya bir tatlı kaşığı karbonat karıştırıp eski bir diş fırçasıyla ovuyorum; köpürme durduğunda korozyon nötralize olmuş oluyor.
3. Kuru bir bezle iyice kurulayın. Nem, korozyonun davetiyesidir.
4. Kutup ve pabuç yüzeylerini ince zımpara ya da tel fırçayla parlatın, metal metale temas etsin.
5. Kabloları takıp elle sallamayı deneyin; oynuyorsa kelepçeyi sıkın. Üstüne ince bir tabaka gres veya kutup başı spreyi sürün.

Yüzük, saat gibi metal takılarınızı çıkarın ve anahtar kasaya değmesin. Kısa devre bir anda olur ve hoş bir deneyim değildir.

Takviye kabloyla çalıştırma sırası

"Cankurtaran" dediğimiz bu yöntemde sıra çok önemli. İki aracın gövdesi birbirine temas etmesin, her iki araç da kapalı olsun:

1. Kırmızıyı boş akünün artısına, diğer ucunu dolu akünün artısına bağla.
2. Siyahı dolu akünün eksisine bağla.
3. Siyahın son ucunu boş akünün eksisine değil, arızalı aracın motor bloğundaki boyasız bir metal noktaya bağla. Böylece kıvılcım akünün üstünde oluşmaz.
4. Sağlam aracı çalıştır, iki üç dakika bekle. Sonra arızalı aracı çalıştır.
5. Sökme sırası tam tersi: gövdeden siyah, dolu akünün eksisi, sonra artılar.

Çalışan aracı hemen durdurmayın; en az yarım saat sürüş yapın ki alternatör bir şe